- پسماندهای خطرناک(Hazardous waste)

- مفاد كنوانسيون بازل

             -  شيوه نامه واردات و صادرات پسماند خطرناك (ايران)

       -  شماره قانون: 13347/23/100/1386

     -  تاريخ تصويب: 1386/03/05  

  مرجع تصويب:سازمان حفاظت محيط زيست 

طی چند دهه گذشته جامعه با یکی از مهم ترین پیامدهای توسعه صنعتی مواجه شده است. حمل ودفع نامناسب مواد زائد سهم بزرگی از کل آلودگی محیط زیست را تشکیل می دهد و اثرات مخرب آن در ایجاد بحران های زیست محیطی کاملاً مشهود است.

کشورهای زیادی تلاش کرده اند تا تکنولوژی مناسب و روش های علمی برای مدیریت مواد زائد خطرناک خود را ارائه نمایند. با این وجود مدیریت مواد زائد خطرناک هنوز به مرحله نهائی رشد و تکامل خود نرسیده است . کشورما نیز از این قائده مستثنی نبوده و لازم است کنترل آلودگی همگام با توسعه صنایع به پیش رود. در حال حاضر اکثر صنایع فاقد یک سیستم مدیریت مناسب جهت دفع مواد زائد خطرناک می باشند و این امر آینده محیط زیست را با مشکلات جدی رو به رو خواهد نمود. برای ایجاد این سیستم مدیریت باید در درجه اول به شناسایی و طبقه بندی مواد زائد خطرناک تولیدی درمنطقه مورد مطالعه پرداخته شود .

شيوه‌نامه واردات و صادرات پسماندهاي خطرناك براساس مفاد كنوانسيون بازل

اين شيوه‌نامه براساس مفاد كنوانسيون بازل مصوب تاريخ 31/6/1371 مجلس شوراي اسلامي توسط دفتر بررسي آلودگي آب و خاك سازمان حفاظت محيط زيست به‌عنوان مرجع ذيصلاح كشور در كنوانسيون بازل جهت تسهيل اجراي مفاد كنوانسيون درخصوص واردات و صادرات پسماندهاي خطرناك مشمول كنوانسيون تنظيم شده است.

تعاريف:
اداره كل: اداره كل حفاظت محيط زيست استان محل استقرار واحد صنعتي بازيافت و فرآوري

دفتر: دفتر بررسي آلودگي آب و خاك (مرجع ذيصلاح كنوانسيون بازل)

 واردات پسماندهاي مشمول كنوانسيون بازل

- درخواست واردات هرگونه پسماند ابتدا توسط وارد كننده تسليم اداره كل مي‌گردد.

- درصورت عدم اطمينان از مشموليت پسماند در كنوانسيون بازل، گزارش آزمايشگاهي آناليز مواد تشكيل دهنده پسماند كه توسط دفتر مقرر مي‌گردد، مهمور به مهر مرجع ذيصلاح (مطابق با تعاريف كنوانسيون) كشور مبدأ ضروري مي‌باشد. درصورت مشموليت پسماند در كنوانسيون بازل، ضروري است درخواست اعلام رضايت مرجع ذيصلاح كشور مبدأ همراه با اطلاعات الحاقيه شماره a5 (فرم پيوست) جهت كسب مجوز واردات، به دفتر ارسال گردد.

- دفتر از اداره كل درخصوص مديريت صحيح زيست محيطي پسماند (براساس دستورالعملهاي ابلاغي سازمان)، محل استقرار، حمل و نقل و نحوه انبارداري و ساير عوامل زيست محيطي واحد صنعتي استعلام مي‌نمايد.

- درصورت تأييد اداره كل، مجوز واردات آن توسط دفتر براي مراجع ذيصلاح كشور مبدأ (براساس فهرست منتشر شده توسط دبيرخانه كنوانسيون) و رونوشت آن به معاونت امور گمركي كشور ارسال مي‌گردد.

- اطلاعات الحاقيه شماره b5 (فرم پيوست) توسط مرجع ذيصلاح كشور مبدأ پيش از ورود پسماند به كشور به دفتر ارسال مي‌گردد.

-        وارد كننده ملزم به رعايت مفاد اين آئين‌نامه اجرايي حمل و نقل جاده‌اي مواد خطرناك مصوب 22/12/80 هيئت دولت مي‌باشد.

-        ثبت سفاش واردات پسماند در گمرك منوط به ارائه مجوز واردات پسماند توسط اين دفتر بعنوان مرجع ذيصلاح كشور است.

 صادرات پسماند مشمول كنوانسيون بازل

-        درخواست صادرات هرگونه پسماند، ابتدا از سوي صادر كننده به اداره كل استان ارسال مي‌گردد.
- نمونه‌گيري از پسماند توسط اداره كل انجام و پس از مهر و موم، نمونه براي انجام آناليزهايي كه توسط دفتر مقرر مي‌گردد، به آزمايشگاه معتمد تحويل داده مي‌شود. هزينه آناليزها برعهده صادر كننده مي‌باشد.
- اداره كل تصوير درخواست صادر كننده و اصل نتيجه آناليزهاي انجام شده توسط آزمايشگاه معتمد را پس از تأييد، به دفتر ارسال مي‌نمايد.

-        دفتر درصورت تشخيص عدم مشموليت پسماند يا ماده بازيافتي در كنوانسيون بازل مجوز صادرات را به اداره كل ارسال مي‌نمايد.

-        درصورت مشموليت پسماند در كنوانسيون بازل، الحاقيه‌هاي شماره a5 و b5 توسط صادر كننده تكميل و از طريق اداره كل حفاظت محيط زيست به دفتر ارسال مي‌گردد.

-        دفتر ضمن ارسال الحاقيه شماره a5 ، با مرجع ذيصلاح كشور مقصد، براي دريافت مجوز صادرات پسماند خطرناك يا ماده بازيافتي مكاتبه مي‌نمايد.

-        پس از دريافت مجوز صادرات از مرجع ذيصلاح كشور مقصد، براي آگاهي كشور مقصد از شروع انتقال محموله، الحاقيه شماره b5 توسط دفتر ارسال مي‌گرد.

-        دفتر ضمن ارسال الحاقيه‌هاي a5 و b5 و مجوز كشور مقصد، با مراجع كشورهاي محل عبور محموله بمنظور اخذ مجوز عبور مكاتبه مي‌نمايد.

ثبت سفارش صادرات پسماند در گمرك منوط به ارائه مجوز صادرات پسماند توسط اين دفتر بعنوان مرجع ذيصلاح كشور است.

 سیستم جهانی طبقه بندی مواد شیمیایی (GHS)

وجود سیستم های متعدد در طبقه بندی خطرات مواد شیمیایی مشکل ساز بوده و نه تنها در ایمنی شیمیایی و بررسی اثرات سلامت بلکه در فعالیت های صنعتی و تجاری نیز موجب سردرگمی می گردد. به همین دلیل در اواخر سال 2002 ملل متحد مکانیسمی را برای هماهنگنمودن معیارهای مربوط به طبقه بندی و تبادل اطلاعات خطر ارائه نمود که سیستم جهانی طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی یاGHS  

(Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals)  نامیده می شود. این سیستم برای رویارویی صحیح با خطرات و با توجه به تجارت گسترده جهانی مواد شیمیایی و به منظور اطمینان از کاربرد ایمن مواد در تمامی مراحل از تولید تا استفاده، حمل ونقل و دفع مواد زائد ارتقاء یافته است.

در سیستم GHS طبقه بندی مواد بر حسب نوع خطرات و راه های هماهنگ  تبادل اطلاعات خطر شامل برچسب ها و برگه های اطلاعات ایمنی مواد (SDS)با فرمت یکسان می باشد. در این سیستم طبقه بندی مواد بر مبنای خطرات فیزیکی، خطرات سمی و خطرات محیطی بوده، درطبقه بندی خطرات فیزیکی از سیستم UN و در طبقه بندی اثرات سلامتی تا حدودی از سیستم اروپایی(EC) استفاده شده است. خطرات محیطی نیز شامل خطرات مواد برای موجودات محیط آبی می باشد.هدف این سیستم اطمینان از در دسترس بودن اطلاعات لازم در زمینه خطرات فیزیکی و اثرات سمی و زیست محیطی مواد به منظور ارتقاء سلامت انسان و محیط می باشد. هم اکنون تدوین سیستم GHS تکمیل شده و آماده است که توسط کشورهای مختلف به کار گرفته شود. پیش بینی شده است که به کارگیری سیستمGHSنه تنها موجب ارتقاء سلامت انسان و محیط تحت لوای یک سیستم جهانی خواهد شد بلکه این سیستم تجارت جهانی مواد شیمیایی را نیز تسهیل خواهد نمود.

 کدهای بین المللی در شناسایی موادشیمیایی

·        عدد UN

عدد UN یاUN Number یک سیستم کدگذاری عددی چهار رقمی است که بصورت بین المللی برای شناسایی کالاهای خطرناک وضع شده است. این اعداد از UN0001 تا UN3500 بوده و از سوی کمیته تخصصی حملونقل کالاهای خطرناک ملل متحد مشخص شده اند. در این سیستم ممکن است یک عدد UN اختصاصاً مربوط به یک ماده باشد (مانند فنل با UN1671). گاهی نیز  یک عدد ممکن است متعلق به گروهی از مواد با خطرات مشابه باشد. در مواردی چنانچه ماده ای در حالت های جامد و مایع خصوصیات متفاوتی داشته باشد ممکن است اعداد مختلفی را به خود اختصاص دهد.

·        عدد NA

عدد NA یاNumberNAمربوط به امریکای شمالی بوده وبا توجه به اینکه توسط دپارتمان حمل و نقل (Department of Transportation) امریکا وضع شده است به نام عدد DOT نیز شناخته می شود. این سیستم کدگذاری مشابه سیستم عددی UN بوده با این تفاوت که برخی مواد که فاقد عدد UN هستند ممکن است دارای عدد NA باشند. این اعداد اضافه تر شامل NA8000 تا NA9999  می باشند.

·        عددثبت CAS

عددثبت CAS یاCAS Registry Number  یک سیستم کدگذاری عددی با فرمتxxx-xx-x   است که برای شناسایی عناصر و ترکیبات شیمیایی مختلف وضع شده است (مانند بنزن با CASNo. 71-43-2). این سیستم توسط سرویس خلاصه شیمیایی (Chemical AbstractsService)  که در واقع شاخه ای از انجمن شیمی امریکا می باشد فراهم شده است.از آنجا که یک ماده ممکن است دارای اسامی مترادف و متفاوتی باشد هدف از این سیستم آسان نمودن شناسایی و جستجوی اطلاعاتی مواد می باشد بطوریکه اکثر سیستم های اطلاعاتی امکان جستجو از طریق این سیستم ثبت را فراهم می آورند.

·        عدد IUPAC

عدد  IUPACیا IUPAC Number یک سیستم کدگذاری بین المللی برای شناسایی مواد شیمیایی بوده و به منظور ارائه یک روش استاندارد و قابل درک برای شناسایی اطلاعات مولکولی مواد و آسان نمودن جستجوی این اطلاعات وضع شده است. سیستم ایوپاک توسط اتحادیه بین المللی شیمی محض و کاربردی (International Union  of Pure and AppliedChemistry) تدوین شده است.

·        عدد RTECS

عدد RTECS یا  RTECS Numberعبارت است از یک سیستم ثبت اثرات سمی مواد شیمیایی Registry of Toxic Effects of Chemical Substances) با فرمت  ABxxxxxxxمی باشد (مانند بنزن با (RTECS #: CY1400000. این سیستم ثبت و اطلاعاتی مواد که توسط NIOSH و با استفاده از مطالعات سم شناسی موجود تدوین شده است برای دست یابی به اطلاعات  سم شناسی در مورد یک ماده شیمیایی مورد نظرکمک می نماید. 

کدهای مربوط به اقدامات اضطراری

علاوه بر کدهای بین المللی که به منظور شناسایی مواد شیمیایی بوجود آمده است، کدهایی نیز تحت عنوان کدهای اقدامات اضطراری (Emergency Action Codes) ارتقاء یافته اند که اطلاعات لازم را برای موارد اضطراری فراهم می آورند. از این قبیل کدها می توان کدهایی نظیر کد Hazchem، لوزیNFPA و کد  Kemler را نام برد.

 برگه های اطلاعات ایمنی ماده شیمیایی (MSDS)

برگه های اطلاعات ایمنی ماده شیمیایی برگه هایی هستند که اطلاعات مورد نیاز برای کار ایمن با مواد شیمیایی خطرناک را فراهم می آورند. معمولاً یک MSDS حاوی اطلاعاتی نظیر خصوصیات ماده، سمیت، واکنش پذیر بودن و احتیاطات لازم در هنگام استفاده به عنوان مثال جداسازی از مواد ناسازگار، روشهای صحیح کار و جابجایی ماده، کمک های اولیه و اقدامات اضطراری، سیستمهای تهویه و وسایل حفاظت فردی لازم می باشد. در سیستم GHS  این برگه ها به نام برگه های اطلاعات ایمنی SDS))  نامیده شده و برای هماهنگ نمودن آنها یک فرمت استاندارد همراه با 16 عنوان پیشنهاد گردیده است.

مشخصات یک برگه اطلاعات ایمنی (SDS) با فرمت هماهنگ GHS

عنوان

ردیف

مشخصات سازنده/ فروشنده 

1

مشخصات خطر

2

اطلاعات ترکیبات و اجزاء تشکیل دهنده

3

کمک های اولیه

4

اقدامات آتش نشانی

5

اقدامات در شرایط اضطراری شامل ریخت و پاش های احتمالی

6

نگهداری و انبارداری

7

کنترل تماس و حفاظت فردی

8

خصوصیات فیزیکوشیمیایی

9

پایداری و واکنش پذیری

10

اطلاعات سم شناسی

11

اطلاعات اکولوزیکی و زیست محیطی

12

نحوه دفع مواد زائد

13

اطلاعات حمل و نقل

14

اطلاعات مقرراتی شامل استانداردها

15

سایر اطلاعات لازم

16

 

بطور کلی سازندگان و وارد کنندگان مواد شیمیایی موظفند که برگه های MSDS را برای تهیه مواد خطرناک تولیدی خود تهیه و عرضه نمایند. موادی که از خارج از کشور تهیه می شوند، علاوه بر MSDS کمپانی خارجی باید دارای جزئیات تماس مربوط به شرکتهای داخلی وارد کننده نیز باشند. ضمناً استانداردها و حدود مجاز تماس ملی نیز باید در استفاده از آنها مد نظر قرار گیرد. بنابراین خریداران و مسئولین ایمنی محیط کار وظیفه دارند که برگه های MSDS را تهیه و در محیط کار در دسترس استفاده کنندگان و کارکنان قرار دهند.

 

 

 

علائم مواد و زائدات خطرناک

 

               

    مواد منفجره   ( Explosives )   

 

 

 

 

گازها(Gases)

 
 

  

مایعات قابل اشتعال

 
 

جامدات قابل اشتعال

 

مواد اکسید کننده(Oxidizing Substances) 

 

مواد سمی و عفونت زا

 

مواد رادیواکتیو

     

مواد خورنده(Corrosives)

 

مواد متفرقه خطرناک

 

 

دسته بندي مواد زائد خطرناك در قانون RCRA

 

فهرست شده

وي‍ژگي

غيره

منابع نامشخص

اشتعال پذير

مخلوطي از خطرناك و غير خطرناك

منابع مشخص

خورنده

زائدات باقيمانده از تصفيه

فراورده هاي شيميايي تجاري

( خطرات حاد)

واكنش دهنده

مواد حاوي مواد زائد خطرناك فهرست شده

فراورده هاي شيميايي تجاري

( خطرات مزمن)

سمي

مواد حاوي مواد زائد خطرناك فهرست شده

 

 

 

معيارهاي مورد استفاده جهت دسته بندي زائدات خطرناك بر اساس سميت

 

 درجه سميت

دز كشنده خوراکی

6- بينهايت سمي

كمتر از mg/kg 5

5- بسيار زياد سمي

mg/kg 50 - 5

4- بسيار سمي

mg/kg  500 - 50

3- نسبتا سمي

  mg/kg 5 – 5/0

2- جزئي سمي

mg/kg 15- 5

1- احتمالا سمي

بيشتر از g/k 15