مبحث اول :کليات

ماده 1- عبارت و اصطلاحاتي که دراين دستورالعمل بکار رفته است داراي تعاريف زير مي باشد :

 1-   عوامل اجرايي پسماندها : به کليه شاغليني اطلاق مي گردد که در مراحل جمع آوري ، ذخيره سازي ، جدا سازي ، حمل و نقل ، بازيافت ، پردازش ، انبار و دفع پسماندهاي عادي ،پزشکي (بيمارستاني)، ويژه ، کشاورزي و صنعتي مشغول بکار مي باشند.

2-   مديريت اجرايي پسماندها : شخصيت حقيقي يا حقوقي است که مسئول برنامه ريزي ، ساماندهي ، مراقبت و عمليات اجرايي مربوط به توليد ، جمع آوري ، ذخيره سازي ، جداسازي ، حمل و نقل ، بازيافت ، پردازش و دفع پسماندها و همچنين آموزش و اطلاع رساني در اين زمينه که مسئوليت واحدها ، موسسات ، کارگاههاي مشمول اين قانون به شرح زير را دارا مي باشد:

 الف – شهرداري ها ، بخشداريها و دهياريها : بعنوان مدير اجرايي کليه پسماندهاي عادي ، کشاورزي ، و نيز مدير اجرايي پسماندهاي ويژه پس از تبديل آن به پسماند عادي و قرارگيري آن در خارج از واحد توليد پسماند ، از معابر ، گذرراهها و خيابانها قلمداد ميگردند .

ب- کارفرمايان کارگاهها، کارخانجات ، شرکت هاي دولتي ، نيمه دولتي و خصوصي و مديران شهرکهاي صنعتي : بعنوان مدير اجرايي پسماند تا تبديل پسماند صنعتي و ويژه ، به پسماند عادي و تحويل آن به عوامل اجرايي شهرداري ، شهرداريها ، دهياريها قلمداد ميگردند .

ج – مدير ارشد بيمارستانها  ، مر کز بهداشتي درماني ، آزمايشگاههاي تشخيص طبي ، مراکز تحقيقات و خدمات پزشکي و پيرا پزشکي و ساير مراکز مشابه : بعنوان مدير اجرايي پسماندهاي ويژه توليدي و يا تبديل پسماندهاي پزشکي (بيمارستاني) به پسماند عادي و تحويل آن به عوامل اجرايي شهرداريها ، بخشداريها و دهياريها قلمداد مي گردند.

تبصره – درصورت دفع پسماند توسط واحدهاي موضوع جزء ب و ج اين بند مسئوليت استقرار ضوابط و معيارهاي اين دستورالعمل جهت تأمين سلامت شاغلين درمراحل دفع نيز بعهده آنان خواهد بود .

د- مديران ارشد وزارتخانه ها ، مؤسسات دولتي و خصوصي ، نهادها ، هتلها ، اماکن عمومي ، تفريحي ، ورزشي ، فرهنگسراها ، مراکز آموزشي ، ترمينالها ، فرودگاهها ، اماکن و مجتمع هاي مسکوني بعنوان مدير اجرايي پسماندهاي توليدي در داخل اماکن تحت مديريت خود و تحويل آن به عوامل اجرايي شهرداريها ، بخشداريها ، دهياريها قلمداد مي گردند .

 

3-   عمليات پاکسازي : منظور کليه عمليات بر روي محيط آلوده به پسماندها است که به صورت جمع آوري در مخازن و بشکه ها ، سوزاندن ، خنثي سازي ، متعادل سازي ، تميزکاري يا ساير فرآيندهاي ماشيني يا دستي که براي حذف پسماند انجام مي گيرد تا منجر به ايمن شدن محل براي جامعه و محيط گردد.

4-   آلودگي زدايي : منظور زدودن آلودگي از عوامل اجرائي پسماندها و تجهيزات مربوط تا حد مورد نياز است تا از بروز عارضه ، بيماري و صدمه به آنان جلوگيري گردد.

5-   محل عمليات مخاطره آميز : منظور کليه مکانهاي دائم يا موقتي است که عمليات مرتبط با جمع آوري ، حمل ، جابجايي با دست ، حمل و نقل با وسايل نقليه موتوري و غير موتوري ، بازيافت ، پردازش ، انبار و دفع پسماندهاي مخاطره آميز درآن انجام مي گيرد .

-        عادي سازي پسماندها : منظور کليه عملياتي است که بر روي پسماند ويژه انجام مي گردد تا پسماند عادي محسوب گردد.

6-   عوامل مخاطره آميز : منظور کليه عوامل تهديد کننده سلامت اعم از مواد شيميايي ، عوامل بيولوژيک بيماريزا مي باشد که حداقل يک مطالعه علمي وجود مسموميت حاد يا مزمن در افراد در مواجهه با آن را گزارش نموده باشد . بنابراين کليه عوامل سرطان زا ، عوامل سمي يا خيلي سمي ، و نيز عوامل داراي سميت براي توليد مثل ، عوامل محرک ، خورنده ، سوزانده ، حساس کننده ، سموم کبدي و کليوي ، سميت بر دستگاه عصبي (اعصاب) ، عوامل اثر گذار بر سيستم خونساز ، عوامل آسيب زا به ريه ، پوست ، چشم ، غشاء موکوسي ، و نيز ساير مخاطرات تهديد کننده سلامت شامل عوامل زيان آور فيزيکي مانند استرسهاي گرمايي و سرمايي خارج از حد مجاز دراين گروه قرار مي گيرند.

 

7-     پسماند مخاطره آميز : مهمترين ضايعات مخاطره آميز به شرح جدول زير مي باشد:

رديف

عنوان

1

کليه پسماندهاي بازل شامل کدهاي زير:

الف: y1لغايت y45

ب : الحاقيه به پسماندهي بازل شامل کدهاي :

*        1010A  لغايت 1090A

*        1100A  لغايت 1180 A

*        2010 A لغايت 2060 A

*        3010 A لغايت 3090 A

*        3100A  لغايت 3180A

*        4010A  لغايت 4090A

*        4100A  لغايت 4160A

2

کليه پسماندهاي حاوي ميکرو ارگانيسم هاي فعال ونيمه فعال شامل :

الف– لجن تصفيه خانه هاي فاضلاب و لجن چاههاي فاضلاب

ب – مربوط به فرآيندهاي بيولوژيک صنعتي

* فهرست معرفي کد پسماندهاي بازل در ضميمه دستورالعمل آمده است .

 

8-     خطر آني براي حيات و سلامتي IDLH (Immediately Dangerous  Of Life Or Health)

منظور غلظتي از ماده سمي ، خورنده يا ماده خفه کننده در هواست که تهديد فوري براي حيات محسوب شده ويا توانايي هاي فرد را براي ترک محيط آلوده مختل مي نمايد .

9-   کمبود اکسيژن : منظور غلظت اکسيژن در حدي است که فرد نياز به استفاده از ماسک تنفسي هوا رسان دارد . به عبارت ديگر در صورتي که غلظت اکسيژن هواي تنفسي به کمتر از 5/19 درصد در واحد حجم تنزل يابد کمبود اکسيژن اعلام مي گردد.

10- حد تماس شغلي : منظور متوسط غلظت يا ميزاني از عوامل زيان آور در محيط کار است که چنانچه شاغلين در 8 ساعت کار روزانه و 40 ساعت کار در هفته بطور مستمر و روزبه روز در مواجهه با آن قرار گيرند پيش بيني مي گردد عارضه نامطلوب يا بيماري دروي واقع نگردد . بنا براين حد تماس شغلي حد مجاز مواجهه شاغلين با عوامل زيان آور محيط کار مي باشد ، حد مجاز عوامل زيان آور شيميايي و عوامل زيان آور فيزيکي مصوب وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي مندرج در کتاب حدود تماس شغلي عوامل بيماريزا ملاک ارزشيابي عوامل محيطي تهديد کننده سلامت شاغلين مي باشد .

 

11- تيم واکنش درشرايط اضطرار : براي کنترل عمليات نشت يا انتشار عوامل مخاطره آميز ناشي از پسماندها انتخاب مي گردند . اعضاء تيم مزبور در زمان انتشار ويا نشت عوامل مخاطره آميز وارد عمل شده وآن را کنترل مي نمايد و موجب توقف رويداد / حادثه مي گردند منظور از اين تيم ، گروه اطفاء حريق نبوده گرچه مي تواند در مجموعه ايمني ، واحدي در کنار آن باشد .

 

12- ايستگاه بهگر : منظور واحد ارائه دهنده خدمات بهداشتي است که درکارگاه مؤسسه يا واحد توليد / بازيافت / پردازش يا دفع پسماندهاي داراي 50 – 20 نفر شاغلين تشکيل مي گردد.

 

13- بهگر : فرد منتخب از بين شاغلين است که پس از طي دوره هاي آموزشي تئوري و عملي مطابق با برنامه وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي توانايي ارائه خدمات بهداشتي اوليۀ (PHC)، کمکهاي اوليه و همکاري و مشارکت در ارائه خدمات بهداشت حرفه اي و طب کار را دارا مي باشد .

 

14- خانه بهداشت کارگري : منظور واحد ارائه دهنده خدمات بهداشتي است که در کارگاه ، مؤسسه يا واحد توليد / بازيافت / پردازش يا دفع پسماندها داراي 500- 50 نفر شاغل ايجاد مي گردد.

 

15- مسئول خانه بهداشت کارگري : منظور کاردان / کارشناس بهداشت حرفه اي و يا بهداشتيار کار است که پس از طي دوره هاي آموزشي – توجيهي بعنوان مسئول ارائه خدمات طب کار را به کليه شاغلين بالاخص عوامل اجرايي پسماندها دارا مي باشد.

 

16- مراکز بهداشت کار : منظور واحد ارائه دهنده خدمات بهداشتي است که درکارگاه / مؤسسه يا واحد توليد / بازيافت / پردازش يا دفع پسماندها داراي 500 نفر شاغل يا بيشتر ، ايجاد مي گردد.

17- مدير مرکز بهداشت کار : منظور کارشناس بهداشت حرفه اي است که پس از طي دوره هاي آموزشي – توجيهي قابليت هدايت و اجراي برنامه هاي بهداشت حرفه اي و طب کار را به عوامل اجرايي پسماندها دارا مي باشد .

 

18- واحد بهداشت ، ايمني و محيط زيست (HSE): واحدهايي که به منظور يکپارچه سازي مديريتهاي ايمني ، سلامت و محيط زيست در واحدهاي صنعتي ، معدني ، کشاورزي و خدمات بدون در نظرگرفتن بُعد کارکنان در واحد ذيربط تشکيل مي گردد.

19- برنامه سلامت ، ايمني و بهداشت : مجموعه مدون از برنامه بهداشت حرفه اي و مراقبت هاي بهداشتي درماني شاغلين است که مشتمل بر سر فصلهاي زير مي باشد :

-        تعيين مسئوليتها در رابطه با سلامت ، ايمني و بهداشت

-        برنامه جامع آموزش سلامت ، ايمني و بهداشت

-        برنامه مراقبتهاي پزشکي

-        ضوابط ­ومعيارهاي ايمني و بهداشت عمليات اجرايي و روشهاي استقرار آن براي تأمين سلامت و ايمني و بهداشت عوامل اجرايي

-        تعيين فصول مشترک بين برنامه عمومي و فعاليتهاي اختصاصي سلامت ، ايمني و بهداشت

-        درصورت انجام فعاليتهاي خاص مانند حفاري درهنگام دفع ، تدوين روشهاي ايمن براي جلوگيري از مخاطرات تهديد کننده سلامتي

-        برنامه مدون براي پيمانکاران و زيرمجموعۀ آنها

-        درصورت وجود عوامل مخاطره آميز ، برنامه واکنش در شرايط اضطرار و برنامه پاکسازي و آلودگي زدايي

 مبحث دوم – مسئوليت ها و برنامه ريزي

ماده 2- مديريت اجرايي پسماندها مسئول اجراي اين دستورالعمل مي باشند و موظفند گزارش ساليانه فعاليت خود را به مرکز بهداشت شهرستان ذيربط تابعه وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي ارسال نمايند .

ماده 3- مديريت هاي اجرايي کليه واحدهاي توليد ، بازيافت ، پردازش ، انبار و دفع پسماندها بايد نسبت به تدوين برنامه سلامت ، ايمني و بهداشت شاغلين پسماندها (منطبق بر اجزاء بند 19 ماده 1 اين دستورالعمل) اقدام نمايند و برنامه مزبور بايد قابل دسترس و در اختيار کليه ذي نفعان شامل سرپرستان ، شاغلين پسماندها ، پيمانکاران و همچنين بازرسان بهداشت کار ودر صورت درخواست در اختيار ساير مراجع ذي صلاح قرار گيرد.

ماده 4- مديريت اجرايي موظف است ، برنامه سالانه سلامت ، ايمني و بهداشت عوامل اجرايي تحت نظارت خود را براساس مستندات ذيل تهيه و تدوين نمايد :

1-     شناسايي و تعيين احتمال خطر براي سلامت ، ايمني و بهداشت در هريک از مشاغل موجود

2-     برنامه آموزشي و بازآموزي شاغلين

3-     وسايل حفاظت فردي مورد استفاده شاغلين به تفکيک نوع شغل آنها

4-     ضوابط و برنامه انجام مراقبتهاي پزشکي شامل معاينات شغلي و نوع معاينات به تفکيک هر شغل

5-   برنامه پايش (مونيتورينگ) هوا و پايش فردي مشتمل بر روشهاي فني نمونه برداري محيطي و وسايل و تجهيزات مورد نياز ، روشهاي نگهداري ، کاليبراسيون دستگاههاي مربوط ، نوع و دفعات پايش

6-     برنامه حفاظت شاغلين در مرحله پاکسازي محل ضايعات

7-     برنامه حفاظت شاغلين در مرحله آلودگي زدايي

8-     در صورت وجود عوامل مخاطره آميز ، برنامه واکنش درشرايط اضطرار

9-     روشهاي ورود به فضاهاي بسته

10-  روشهاي حفاظت شاغلين دربرنامه ايجاد موانع جهت جلوگيري از گسترش آلودگي

11-  ارزشيابي برنامه سلامت ، ايمني و بهداشت عوامل اجرايي و تعيين اثر بخشي برنامه

تبصره- مديريت اجرايي پسماندها موظف است برنامه سلامت ، ايمني و بهداشت عوامل اجرايي پسماندها را به اطلاع کليه عوامل اجرايي پسماندها ، پيمانکاران و زير مجموعه پيمانکاران برسانند به نحوي که افراد درگير در عمليات پسماندهاي مخاطره آميز از ماهيت ، سطح و ميزان احتمال مواجهه با پسماندها آگاه باشند .

عوامل اجرايي پسماندها ، پيمانکاران و زير مجموعۀ آنها که در خارج از محل عمليات پسماندهاي مخاطره آميز کار مي کنند مشمول اين ماده نمي گردند .

 

مبحث سوم : پايش و کنترل محيطي

ماده 6 – مديريت اجرايي پسماندها موظف است در محل عمليات پسماندهاي مخاطره آميز براي تشخيص و تعيين مقدار عوامل مخاطره آميز پايش محيطي برقرار و اطمينان حاصل نمايد که عوامل مخاطره آميز تحت کنترل بوده و ميزان مواجهه عوامل اجرايي خارج از محدودۀ حد مجاز تماس شغلي مصوب وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي نمي باشد .

ماده 7 – مديريت اجرايي پسماندها موظف است با روشهاي مناسب فني و مهندسي عوامل مخاطره آميز را کنترل نموده به نحوي که عوامل اجرايي پسماندها به هيچ وجه در مواجهه با سطوح خارج از محدوده مجاز تماس شغلي قرار نگيرند.

ماده 8 – در عمليات پاکسازي ، آلودگي زدايي و بطور کلي در محل عمليات پسماندهاي مخاطره آميز مديريت اجرايي موظف است قبل از ورود عوامل اجرايي پسماندها به محل ، پايش هوا براي تعيين IDLH ، تعيين غلظت آلاينده ها و تعيين سطوح مواجهه شغلي و در مواردي که مواجهه با عوامل يا شرايط مخاطره آميز نظير وجود مواد قابل اشتعال در هوا و کمبود اکسيژن پيش بيني مي گردد را انجام دهد .

تبصره – درمواردي که احتمال وجود شرايط IDLH يا مواد قابل اشتعال در هوا وجود دارد ويا در صورتي که نشانه هايي از وجود غلظت عوامل مخاطره آميز در سطوحي خارج از محدوده تماس شغلي ديده مي شود بايد پايش محيطي در مواقع و شرايط انجام گيرد :

1-      در زمان شروع به کار در محلهاي مختلف عمليات پسماندهاي مخاططره آميز

2-     در مواقعي که آلاينده هاي ناشناخته اي بطور دستي جابجا يا محل مي شوند .

3-     درشروع عمليات در بخشهاي مرتبط با مخازن حاوي مواد قابل انفجار

4-   درهنگامي که شاغلين ، مخازن يا بشکه هاي آسيب ديده را جابجا مي کنند ويا احتمال جاري شدن مواد شيميايي مخاطره آميز در سطح زمين و جمع شدن آن صورت  برگه وجود دارد .

ماده 9 – پس از عمليات پاکسازي و آلودگي زدايي در محل عمليات پسماندهاي مخاطره آميز (بعنوان مثال پاکسازي و حذف آلودگي از خاک ، آبهاي سطحي يا مخازن ) مديريت اجرايي موظف است حداقل 25% از عوامل اجرايي پسماندها را بعنوان شاغلين با ريسک بالا بصورت تصادفي جهت تعيين ميزان مواجهه آنان با عوامل زيان آور تحت آزمايش و پايشهاي بيولوژيکي قرار دهد و چنانچه مشخص گردد که مواجهه بيش از حدود مجاز است ، بايستي کليه عوامل اجرايي پسماندها که امکان تماس شغلي در آنان وجود داشته است مورد آزمايش قرار دهد .

هزينه ها و مسئوليت اجراي اين آزمايشات به عهده مديريت اجرايي پسماندها است .

 مبحث چهارم : تجهيزات حفاظت فردي

ماده 10- مديريت اجرايي پسماندها موظف است تجهيزات حفاظت فردي متناسب با نوع پسماند را براي محافظت تمامي عوامل اجرايي پسماندها در مراحل توليد ،  جمع آوري ، ذخيره سازي ، جدا سازي ، حمل و نقل ، بازيافت ، پردازش و دفع پسماندها تأمين نمايد.

تبصره 1- تجهيزات حفاظت فردي مورد استفادۀ عوامل اجرايي پسماندها بايستي داراي تأييديه هاي لازم از سازمانهاي ذيربط از جمله وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي باشد .

تبصره 2 – انتخاب تجهيزات حفاظت فردي بايستي توسط متخصصين بهداشت حرفه اي صورت گرفته و براي افرادي که داراي محدوديتهاي پزشکي هستند متخصصين مزبور اين انتخاب را بايد ، بامشورت متخصصين طب کار انجام دهند .

ماده 11- مديريت اجرايي موظف است برنامه استفاده از تجهيزات حفاظت فردي عوامل اجرايي پسماندهاي تحت پوشش خود را ، بعنوان قسمتي از برنامه سلامت ، ايمني و بهداشت عوامل اجرايي ، بر اساس اصول زير تدوين نمايد :

1-     ارزيابي خطرات موجود يا بالقوه درکانونهاي مواجهه با عوامل مخاطره آميز و انتخاب تجهيزات حفاظت فردي بر اساس نوع خطرات موجود.

2-     قابليتها و محدوديتهاي تجهيزات حفاظت فردي انتخاب شده در انطباق با تأمين حفاظت فردي شاغلين

3-     روشهاي نظافت و نگهداري تجهيزات حفاظت فردي

4-     آلودگي زدايي ودفع تجهيزات حفاظت فردي علي الخصوص در مورد عوامل اجرايي پسماندهاي ويژه ، پزشکي و مخاطره آميز

5-     ارزيابي تناسب تجهيزات حفاظت فردي مورد استفاده با خصوصيات جسمي عوامل اجرايي پسماندها

6-     ارائه آموزشهاي لازم در زمينه به کارگيري صحيح تجهيزات حفاظت فردي

7-   بازرسي و کنترل تجهيزات حفاظت فردي قبل از استفاده ، در طول مدت استفاده و پس از استفاده از تجهيزات حفاظت فردي با روشهاي مناسب جهت اطمينان از سالم بودن آنها .

8-     بررسي و تعيين ميزان اثر بخشي تجهيزات حفاظت فردي بکار گرفته شده به منظور اعمال اصلاحات لازم.

 

مبحث پنجم : آموزش و باز آموزي

ماده 12- مديريت اجرايي پسماندها موظف است امکانات لازم براي آموزش و بازآموزي عوامل اجرايي پسماندها در زمينه هاي زير را فراهم آورند :

1-     آشنايي عوامل اجرايي پسماندها با مسئول / مسئولين ايمني و بهداشت و جانشين آنها در واحد ذيربط

2-     آشنايي عوامل اجرايي پسماندها با مخاطرات تهديد کننده سلامت که در واحد ذيربط وجود دارد

3-     آشنايي عوامل اجرايي پسماندها با وسايل حفاظت فردي و نحوه استفاده و نگهداري صحيح آنها

4-   آشنايي عوامل اجرايي پسماندها با دستورالعمل انجام کار سالم و ايمن بنحوي که شاغلين بتوانند با حداقل احتمال بروز خطر وظايف کاري خود ر ابه انجام رسانند.

5-     آشنايي عوامل اجرايي پسماندها با استفاده صحيح و مناسب از دستگاهها ، تجهيزات ، ابزار کار و سيستمهاي کنترل عوامل زيان آور

6-   آشنايي عوامل اجرايي پسماندها با قوانين ، مقررات و ضوابط مراقبتهاي پزشکي و نيز شناخت علائم و نشانه هايي ازبيماري که مي تواند معرف مواجهه بيش از حد فرد با مخاطرات باشد .

7-     آشنايي عوامل اجرايي پسماندها با مقررات مرتبط ، وسايل حفاظت فردي ، پايش محيطي ، جابجايي و حمل دستي و ماشيني مخازن و بشکه ها

8-     آشنايي عوامل اجرايي پسماندها با برنامه سلامت ، ايمني و بهداشت

ماده 13- کليه عوامل اجرايي پسماندها در بدو خدمت بايد حداقل يک دوره آموزشي تئوري 24 ساعته را در زمينه موضوع ماده 6 گذرانده و حداقل يک روز کار عملي در محيط کاري را تحت نظارت مربيان آموزشي با تجربه ، طي نمايند .

تبصره – طي دوره هاي آموزشي موضوع اين ماده حداقل در شش ماهه اول شروع بکار عوامل اجرايي پسماندها اجباري است .

ماده 14 – عوامل اجرايي پسماندها که در مواجهه با عوامل مخاطره آميز قرار دارند و نيز عوامل اجرايي پسماندها که در طي کار مجبور به استفاده از ماسک تنفسي مي باشند بايستي علاوه بر گذراندن دوره آمورزشي موضوع ماده 7 اين آيين نامه ، 16 ساعت آموزش تئوري و 2 روز کار عملي در زمينه روشهاي ايمن پاکسازي ، آلودگي زدايي ، اقدامات ايمن در مواجهه با عوامل مخاطره آميز و چگونگي واکنش در شرايط اضطرار را طي نمايند .

ماده 15 – کليه سرپرستان و مديراني که مسئول نظارت مستقيم بر فعاليت شاغلين پسماندها مي باشند بايد حداقل 8 ساعت آموزش تئوري و 1 روز کار عملي را در زمينه برنامه " سلامت ايمني و بهداشت " چگونگي آموزشي شاغلين ، برنامه وسايل حفاظت فردي ، برنامه مقابله با انتشار آلودگي ، روشها و فنون پايش خطر را طي نمايند .

ماده 16 – کليه عوامل اجرايي و مديريت اجرايي پسماندها بايستي در دوره هاي بازآموزي سالانه حداقل به مدت 8 ساعت در زمينه موضوعات مطروحه حسب مورد در مواد 12 ، 14 و 15 را طي نمايند .

ماده 17 – کليه دوره هاي آموزشي و بازآموزي موضوع ماده 6 اين آئين نامه بايد در آموزشگاهاي بهداشت حرفه اي مورد تأييد معاونت بهداشتي دانشگاه / دانشکده علوم پزشکي ذيربط اجراء و براي عوامل اجرايي و مديران و سرپرستاني که دوره هاي آموزش تئوري و عملي موضوع مواد 13، 14و 15 را با موفقيت طي نموده اند ، گواهي آموزشي صادرنمايند. اشتغال افراد فاقد گواهينامه هاي مذکور در عمليات مرتبط با پسماندها ممنوع مي باشد .

تبصره 1- تا تشکيل آموزشگاههاي بهداشت حرفه اي مديريت اجرايي پسماندها موظف به برگزاري دوره هاي آموزشي و باز آموزي موضوع اين دستورالعمل بوده وبراي تدريس در دوره هاي آموزشي از مربياني استفاده خدمتي بعمل آورد که در موضوعات مورد تدريس صلاحيت آموزشي آنان را معاونت بهداشتي دانشگاه / دانشکده علوم پزشکي ذيربط تأييد نموده باشد .

تبصره 2 – تا ابلاغ دستورالعمل تاسيس آموزشگاههاي بهداشت حرفه اي از سوي وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي ، مرکز بهداشت شهرستان ذيربط (تابعه معاونت بهداشتي دانشگاه / دانشکده علوم پزشکي ذيربط) موظف به بررسي و در صورت کسب صلاحيت تاييد دوره هاي آموزشي و باز آموزي موضوع اين ماده مي باشد .

ماده 18 – در صورت کسب تأييديه از طرف معاونت بهداشتي دانشگاه / دانشکده علوم پزشکي ذيربط ، سازمانها ، موسسات دولتي و نيمه دولتي براي عوامل اجرايي تحت پوشش خود مي توانند آموزشها ، و بازآموزي هاي موضوع اين دستورالعمل را ارايه نمايند .

 

مبحث ششم : جابجايي و حمل و نقل پسماندها

ماده 19- پسماندهاي مخاطره آميز و ويژه که بطور دستي يا ماشيني حمل و نقل مي شوند ، بايستي بر چسب گذاري و دفع آنها با شرايط ذيل صورت پذيرد :

الف – مشخصات بر روي بشکه و مخازن که در طي پاکسازي استفاده مي شوند و نيز محتواي اين مخازن ، به گونه اي بر چسب گذاري شود که با مقررات و دستورالعملهاي صادره از سوي وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي و ساير سازمانهاي ذيربط منطبق باشد .

ب – در هنگام عمليات ، مخازن و بشکه ها بايستي مورد بازرسي قرار گرفته و از سالم بودن آنها قبل از حرکت اطمينان حاصل نمود . چنانچه بدليل شرايطي (از قبيل دفن در زمين ، قرار گرفتن در پشت يا روي ساير مخازن ) امکان بازرسي فراهم نيست ابتدا بايستي اين مخازن در مکان قابل دسترسي براي بازرسي قرار داده و سپس به محل مورد نظر منتقل نمود . بشکه ها و مخازني که بر چسب گذاري نشده اند ، بايد تا زمان مشخص شدن محتويات آنها ، بعنوان عوامل مخاطره آميز قلمداد گردند .

بطور کلي عمليات بر روي اين نوع پسماندها بايستي به گونه اي سازماندهي شود که نياز به حمل و نقل و جابجايي به حداقل ممکن کاهش يابد .

ج – تمام عوامل اجرايي پسماندها که در عمليات حمل و جابجايي بکار گرفته مي شوند بايستي از مخاطرات موادي که درداخل بشکه ها و مخازن وجود دارد آگاه شوند و هشدارهاي لازم به آنها داده شود .

د – درکنار بشکه ها و مخازن مواد بازيافتي ، بايد موادي نظير مواد جاذب مناسب با سيستمهاي مکنده قابل حمل قرار گيرد تا در مواقع نشتي يا پارگي اين مخازن امکان جمع آوري مواد وجود داشته باشد.

ه – درمکانهايي که امکان نشت و ريخته شدن مواد مخاطره آميز بر زمين وجود دارد بايستي در برنامه سلامت ، ايمني و بهداشت عوامل اجرايي پسماندها ، راههاي مقابله با مواجهه افراد منظور و اجرا گردد .

و – مخازن و بشکه هاي حاوي مواد مخاطره آميز که در اثر پارگي يا وجود نشتي غير قابل استفاده گرديده اند بايستي پس از قرار گيري در پوشش يا مخازن سالم جمع آوري و يا جابجا شوند.

ز- وسايل اطفاء حريق متناسب با نوع مواد قابل احتراق مطابق با مقررات آتش نشاني براي کنترل بهنگام و سريع حريق بايد در دسترس و آماده وجود داشته باشد .

ماده 20- درصورت نياز به باز کردن مخازن و بشکه هاي حاوي مواد مخاطره آميزنکات زير بايد مورد عمل قرار گيرد :

الف - در صورت نياز از سيستم حفاظت تنفسي مناسب استفاده گردد.

ب  - کليه شاغلين که وظيفه اي درارتباط با عمليات بازکردن مخازن ندارند ، بايستي در فاصله اي ايمن از مخازن و بشکه هايي که باز خواهند شد قرار گيرند .

ج - چنانچه شرايط کار به گونه اي است که در نزديکي يا مجاورت بشکه ها و مخازني که درب آنها باز خواهد شد ، شاغلين ديگري مشغول به کار هستند ، استفاده از حفاظهاي مناسب براي آنان ضروري است .

د  - در شرايط خاص ، وسايل پايش و کنترل و نيز وسايل اطفاء حريق بايستي در پشت موانع مقاوم در برابر انفجار قرار گيرند .

ه - در صورت امکان وجود بخارات يا گازهاي قابل اشتعال بايستي کليه تجهيزات حمل و نقل اين مواد و ابزار دستي بايد از نوع ضد جرقه باشد .

ز  - براي باز کردن مخازن و بشکه هاي تحت فشار بايد قبل از باز کردن آنها ، علاوه بر کاهش فشار داخل اين مخازن تا حد ايمن ، از حفاظ مناسب بين شاغلين و مخازن / بشکه ها براي جلوگيري از صدمه به افراد استفاده شود .

ماده 21- کليه تجهيزات ، وسايل و ابزار حمل و نقل و جابجايي دستي و ماشيني بشکه ها و مخازن بايستي سالم ، متناسب با نوع کار انتخاب گردد.

ماده 22- درمحل عمليات پسماندهاي مخاطره آميز ساير شاغلين غير مرتبط نبايد توقف و يا به کار بپردازند و بايستي از منطقه انتقال تا حد امکان دور باشند .

ماده 23 – جهت آگاهي سايرين ، وسايل هشدار دهنده ديداري و شنيداري بايد در دسترس عوامل اجرايي پسماندهاي قابل انفجار قرار گيرد .

ماده 24- قبل از بارگيري مخازن و بشکه ها به داخل کاميونها بايد مشخصات ، ويژگيها و طبقه محتواي مخازن و بشکه ها بر روي آنها برچسب گذاري شده و کد بندي گردد.

ماده 25- محل نگهداري مخازن و بشکه ها براي بارگيري از طريق راههايي با عرض مناسب قابل دسترسي باشد .

ماده 26 – چنانچه براي انباشت مواد از مخازني مانند تانکر استفاده مي شود رعايت کليه مقررات مرتبط با کار در مخازن بسته در مورد عوامل اجرايي پسماندها نيز الزامي است .

ماده 27 – در کليه مراحل جابجايي و حمل دستي بار لازم است مقررات ، اصول و ضوابط ارگونومي رعايت گردد.

 

مبحث هفتم : آلودگي زدايي

ماده 28 – روشهاي اجرايي براي تمام مراحل آلودگي زدايي به شرح زير بايد تدوين و اجرا گردد:

1-     روشهاي اجرايي آلودگي زدايي بايستي قبل ازشروع به کار به کليه عوامل اجرايي بصورت تئوري و عملي آموزش داده شود .

2-   روشهاي اجرايي آلودگي زدايي بايد به گونه اي عملي گردد که تماس عوامل اجرايي با مواد مخاطره آميز به حداقل رسيده و آلودگي آنان و تجهيزاتي که با آن کار مي کنند به حداقل ممکن کاهش يابد .

3-   کليه شاغليني که از منطقه آلوده خارج مي شوند بايد با روشهاي مناسب استاندارد ، از آنان رفع آلودگي گردد. البسه و ساير وسايل حفاظت فردي و تجهيزاتي که از اين منطقه خارج مي شوند بايستي بطور مناسب آلودگي زدايي يا دفع گردند .

4-   پايش روشهاي اجرايي آلودگي زدايي بايستي براي ارزيابي و تعيين ميزان اثر بخشي اين روشها ، توسط مسئول ايمني و بهداشت صورت پذيرد . درصورتي که اين  روشها اثر بخشي لازم را ندارند ، بايستي سريعاً نسبت به اصلاح فرآيند و رفع نواقص اقدام شود .

5-   آلودگي زدايي بايد درمحلي انجام گيرد که امکان مواجهه شاغلين و تجهيزات آلوده نشده با شاغلين و تجهيزات آلوده شده به حداقل ممکن کاهش يابد .

6-     تمام تجهيزات و مواد شيميايي (حلالها) که براي عمليات آلودگي زدايي استفاده مي شوند بايد بطور مناسب جمع آوري ، خنثي و دفع گردند .

7-   در صورتيکه امکان آلودگي زدايي يا شستشوي تجهيزات با حفظ اثر بخشي آنها وجود دارد مي توانند مجدداً مورد استفاده قرار گيرند . در غير اينصورت بايد وسايل جديد جايگزين آنها شود .

8-   در صورتي که البسه قابل نفوذ ، با مواد مخاطره آميز آغشته گردد ، بايد فورا ً آنها را از تن خارج و بلافاصله فرد دوش بگيرد ، لباس مزبور قبل از خارج شدن از محل کار بايد آلودگي زدايي يا دفع شوند .

9-     خارج کردن تجهيزات حفاظت فردي از محل کار توسط افرادي که مسئوليتي در اين زمينه ندارند ممنوع مي باشد .

در صورتيکه آلودگي زدايي و شستشوي تجهيزات حفاظت فردي درداخل واحد عملياني پسماندها تحت کنترل مسئول / مسئولين ذيربط صورت مي گيرد ، وجود فضاي کافي و تجهيزات مناسب الزامي است ، و درصورتي که وظيفه شستشوي تجهيزات حفاظت فردي به شرکتهاي پيمانکاري واگذار شده است مديريت اجرايي موظف است اطلاعات لازم را در زمينه مخاطرات تهديد کننده سلامتي را در اختيار آنان قرار دهد .

 

مبحث هشتم : شرايط اضطرار

ماده 29- مديريت اجرايي پسماندها بايد روشهاي اجرايي براي شناسايي ، احتمال وقوع و مقابله با شرايط اضطرار را بمنظور پيشگيري و کاهش اثرات ناشي از اين شرايط را براي عوامل اجرايي پسماندها ايجاد نموده و برقرار نگهدارد .

ماده 30-  مديريت اجرايي پسماندها بايستي متناسب با شرايط اضطراري شناسايي شده برنامه مقابله با آنها را تهيه نمايد و در اين برنامه بايستي نقشه کلي ، محل عمليات پسماندهاي مخاطره آميز ، نقاط مستعد ، شرايط اضطرار همراه با محل استقرار شيرهاي آتش نشاني و ... شرح وظايف و مسئوليتهاي کليدي در شرايط اضطرار (هماهنگ کننده عمليات ) ، روشهاي تخليه کارکنان از نقاط بحراني ، کمکهاي اوليه ، لوازم و تجهيزات حفاظت فردي ، فواصل زماني تمرين مقابله با شرايط اضطرار، تستهاي ادواري ، سيستمهاي هشدار دهنده ، سيستم هاي اطلاع رساني ، برنامه تعميرات و بازرس هاي ادواري تجهيزات مقابله با شرايط اضطرار در بر گيرد .

ماده 31- مديريت اجرايي پسماندها بايستي در برنامه مقابله با شرايط اضطرار چگونگي حفاظت اعضاء تيم واکنش در شرايط اضطرار را تدوين و تمهيدات لازم براي حفظ سلامت ايمني و بهداشت تيم مذکور را تأمين و تضمين نمايد .

ماده 32- مديريت اجرايي پسماندها بايستي هر زمان که لازم باشد روشهاي اجرايي واکنش در شرايط اضطرار را مورد بازنگري و تجديد نظر قرار داده و بطور ادواري روشهاي مقابله را به صورت تمريني اجرا نمايند.

 

مبحث نهم : مراقبت هاي پزشکي

ماده 33- مديريت اجرايي پسماندها مکلفند نسبت به انجام معاينات شغلي (قبل از استخدام ، ادواري و اختصاصي) کليه عوامل اجرايي پسماندها بطور سالانه مطابق با دستورالعملهاي صادره از طرف وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي اقدام نمايند.

ماده 34- مديريت اجرايي پسماندها موظف است جهت انجام معاينات شغلي حداقل اطلاعات زير را در اختيار تيم سلامت شغلي (داراي مجوز ارائه خدمات طب کار از وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي ) قرار دهند :

1-      شرح شغل هر يک از مشاغل موجود در کارگاه مرتبط با مواجهه هاي شغلي

2-      ميزان مواجهه عامل اجرايي پسماند با عوامل زيان آور

3-      شرح کامل وسايل حفاظت فردي مورد استفاده در هر شغل

4-      ساير اطلاعات مورد نياز در رابطه با سلامت عوامل اجرايي پسماندها

ماده 35- مديريت اجرايي پسماندها موظفند پرونده پزشکي کليه عوامل اجرايي پسماندها را درمحل مناسب ضبط و در صورت درخواست ، يک نسخه از اطلاعات مورد نياز را در اختيار بازرسين بهداشت کار وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي قرار دهند .

تبصره : ضوابط نگهداري و جابجايي پرونده هاي پزشکي عوامل اجرايي پسماندها مطابق با ضوابط ابلاغي از سوي وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي خواهد بود .

 

مبحث دهم : تأسيسات و تسهيلات بهداشتي

ماده 36- مديريت اجرايي پسماندها موظف است حداقل شدت روشنايي را در محل کار به شرح جدول ذيل تأمين نمايد.

 

جدول حداقل ميزان روشنايي مورد نياز بر حسب لوکس

رديف

منطقه عمليات يا نوع عمليات

لوکس

1

مناطق عمومي محل عمليات پسماندها

70

2

مناطق حفاري و پسماندها ، راههاي ورودي ، مناطق انبار فعال ، سکوهاي بارگيري ، محل سوختگيري و سرويس

100

3

داخل ساختمان ، انبارها ، کريدورها ، راهروها و خروجيها

150

4

تونلها ، مناطق عمومي کار زيرزميني و معدنکاري

150

5

کارگاههاي عمومي مانند اتاقهاي تجهيزات مکانيکي و الکتريکي انبارهاي سربسته فعال ، ناهارخوري و داخل توالتهاو کارگاهها ، اتاق رختکن و استراحت

150

6

ايستگاه امداد پزشکي ، درمانگاه و ادارات

300

 

ماده 37- مديريت اجرايي موظف است در محل عمليات پسماندها (انباشت ، آماده سازي ، بارگيري ، پردازش و دفع پسماندها) منطبق با آئين نامه تأسيسات کارگاه از نظر بهداشت ، تسهيلات بهداشتي شامل رختکن ، دوش / حمام ، توالت ، دستشويي ، غذا خوري و غيره را تأمين نمايد .

ماده 38 – وجود رختکن مناسب و دوش درمحل عمليات پسماندهاي مخاطه آميز و محل عمليات آلودگي زدايي الزامي است .

 

مبحث يازدهم : مراکز مراقبتهاي بهداشتي درماني

ماده 39- در صورت وجود عمليات با پسماندهاي مخاطره آميز، مديريت اجرايي موظف است نسبت به تأمين محل مناسب براي رسيدگي به مصدومين حوادث ناشي از کار و انتقال سريع و به هنگام به نزديکترين درمانگاه اقدامات لازم را بعمل آورد.

تبصره – مديريت اجرايي پسماندها موظف است در برنامه سلامت ، ايمني و بهداشت ، ايستگاه امداد در محل مؤسسه يا کارگاه و نيز نحوه انتقال مصدوم به نزديکترين درمانگاه پذيرش ارجاعات را پيش بيني و اجرا نمايد .

ماده 40- مديريت اجرايي موظف است متناسب با برنامه هاي وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي نسبت به ايجاد مراکز بهداشت و ايمني شامل ايستگاه بهگر / خانه بهداشت کارگري / مرکز بهداشت کار / واحد HSE (مراکز بهداشت ، ايمني و محيط زيست) اقدام و حداقل ماهانه يکبار کميته حفاظت فني و بهداشت کار را تشکيل دهد .

 

مبحث دوازدهم : مجازاتها

ماده 41 – متخلفان هريک از مواد اين دستورالعمل ها مطابق با گزارش کارشناسان بهداشت کاربر حسب نوع تخلف به مجازاتهاي ذيل محکوم خواهند شد .

الف – مطابق با ماده 175 قانون کار در صورت عدم اجراي مراقبت هاي پزشکي

ب - مطابق با ماده 176 قانون کار در صورت عدم تأمين تمهيدات کنترلي ، وسايل حفاظت فردي ، آموزش و باز آموزي و عدم تأمين ساير امکانات بهداشتي مندرج در اين دستور العمل

 

اين دستورالعمل مشتمل بر 12 مبحث و در 21 ماده و 8 تبصره به تأييد وزير بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي رسيد و رعايت مفاد آن جهت کليه مديريت هاي اجرايي و عوامل اجرايي پسماندها الزامي است . وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي موظف است پس از يک دوره اجرايي دو ساله با ارزشيابي اثر بخشي ، آن را مورد بازنگري قرار دهد .

 

دکتر لنکرانی

وزير بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی